ÖN DÜZEN SİSTEMİ

Ön düzen sistemi, aracın dönüşünü sağlar.

• Direksiyon simidi, direksiyon mili, sonsuz dişli, sektör dişli, rot, eğri rot, kısa rot, rotbaşı bu sistemin bazı parçalarıdır.
• Direksiyon kutusu yağı kontrol edilmelidir. Araçta çekme, gezme vs. varsa servise gidilmelidir. Kamber/ Kaster/ King-pim/ rot ve direksiyon kutusu ayarları gibi ayarları vardır. Ayarsızlık ve dişlilerin aşınması, direksiyon boşluğu artırır.
• Ayrıca rot başlarının aşınması ile direksiyon kutusu arızaları da direksiyon boşluğunu artırır.
• Ön düzen ayarları bozuksa ön lastikler içten ve dıştan aşınır.
• Direksiyon zor dönüyorsa lastik hava basıncı normalden azdır

SÜSPANSİYON SİSTEMİ

Süspansiyon sistemi, araç tekerlerinin aracın şasi ve gövdesiyle birleştirildiği sistemdir.

• Yaylar (helezon yay), yaprak yaylar (makaslar) ve amortisörlerden oluşur.
• Helezon yaylar otomobil türü araçlarda makaslar ise genellikle ağır hizmet araçlarında kullanılır.
• Yaylar, yoldan gelen darbe titreşimleri üzerine alır. Yayların salınımını amortisör kontrol eder.

BAKIMLAR

YENİ ARACA İLK BAKIM

Yeni Araçlarda İlk Bakımın Önemi: Üretici firmalar ürettikleri aracın imalat veya montajında   doğabilecek aksaklıkları giderebilmek ve ilk bakımın iyi yapılmasını sağlamak amacıyla ilk 1500 - 2000 km. arasında garanti çerçevesinde kendi servislerinde yapmış oldukları bakımdır. Bu bakımın yaptırılması aracın emniyeti, güvenliği ve özellikle garantisi bakımından önemlidir.

İlk bakımda yapılması gerekli olan işlemler şunlardır;

• Motorda: Yağ ve yağ filtresi değişimi, silindir kapağı saplamalarının (vidalarının) sıkılması, Subap ayarlarının kontrolü, karbüratör uyarının kontrolü, platin avans ve vantilatör kayış ayarları gibi ayarlar yapılmalıdır.
• Aktarma Organlarında ve Koparta Aksamında: Debriyaj, fren, ön düzen ayarları yapılıp, yağ seviyelerinin kontrolü ve her türlü bağlantı cıvata ve saplamalarının kontrolü yapılmalıdır.

RODAJ SÜRESİNCE YAPILMAMASI GEREKEN OLAYLAR

• Yeni motorun açılması veya yeni revizyon edilmiş motorun alışmasına Rodaj süresi denir. Yeni üretilen araç motorları fabrikasyon rodajlıdır.
• Aracın uzun ömürlü ve randımanlı çalışması açısından Rodaj süresindeki yapılan işlemler önemlidir. Bunun için aşağıdaki kurallar yerine getirilir.
• Motor hiçbir zaman yüksek devirde ve tam yükte çalıştırılmamalıdır.
• 1.500 - 2.000 km.ye kadar her viteste gidilebilecek en yüksek hızın 3/4 nün üzerine çıkılmaz.
• Uzun yolda aynı hızda devamlı gitmeyiniz. zaman zaman tam gaz vererek, bazende gazdan ayak tamamen çekilerek araç kullanmayı deneyiniz.
• İlk 500 km.ye kadar ani duruş ve kalkışlardan kaçınınız.
• 2.000 km.den sonra yavaş yavaş hızınızı artırarak azami hıza çıkabilirsiniz.
• Koruyucu Bakımın Önemi: Aracınızda teknik olarak bazı sistemlerin ayarları ve bazı parçaların çalışma süreleri bellidir. ilerde büyük bir tehlike oluşturabileceği arızalar meydana gelmemesi için belirli zamanlarda bakımlarının yapılması gerekir.

Bunları Şu Şekilde Sıralayabiliriz:

Yeni araçların ilk bakımı;

• Günlük bakım (Her yola çıkışta)
• Haftalık bakım (250 km.lik bakım),
• Aylık bakım (1000 - 1500 km.lik bakım),
• Altı aylık bakım (5000- 6000 km.lik bakım),
• Yıllık bakım (10000 -1 2000 km.lik bakım).

GÜNLÜK BAKIM

• Akaryakıt Kontrolü: Kontak  anahtarını açtıktan sonra yakıt göstergesini bakılır. (E) boş olduğunu (F) ise dolu olduğunu gösterir.
• Motor Yağının Kontrolü: Yağ seviyesinin kontrolü için yağ çubuğuna bakılır. Yağ çubuğunda iki çizgi vardır veya mim- max yazıları vardır. Yağ seviyesi bu iki çizgi veya yazı arasında olması gerekir. Şayet yağ eksikse tamamlanmalıdır. Ayrıca yağın rengini ve kıvamını da kontrol ederiz. Yağın rengi şeffaf olmalıdır. Kıvamına ise parmakla baktığımızda. kaygan olmalıdır. Şayet yağın. rengi beyaz ve mat bir  renk almışsa, motor yağına su karışmış demektir.

Not: Motor yağ seviyesini kontrol ederken aracın düz bir yerde olmasına  dikkat edilmelidir. Motor çalışırken yağ seviyesi kontrol edilmez, motoru stop edip 4-5 dakika beklemek gerekir.

Radyatör Su Seviyesinin Kontrolü:

Radyatör kapağı açıldığında su seviyesi peteklerin üzerinde olmalı dır. Su kabı (kavanozu) olan araçlarda ise işaretine kadar suyun dolu dolması gereklidir.

Lastik Hava Basınç Kontrolü:

Lastik hava basınçları, hava saatleri ile kontrol edilmesi gerekir. .Tekerleklerde ne kadar hava olacağı araç kataloglarında verilmiştir. lastik hava basınçları az olursa, tekerleklerin yanak kısımları aşınır ve aracın enerji kaybı fazla olur

Hava basıncı fazla olursa, lastiklerin orta kısımları aşınır ve araç yolda titremeler yapar.

• Fren Hidrolik Seviyesinin Kontrolü:

Fren merkez pompasının üzerinde hidrolik deposu vardır. Hidrolik seviyesi kapaktan 1-1,5 cm. aşağıda olmalıdır. Şayet eksik olursa sisteme hava gireceğinden dolayı frenler tutmaz.

• Elektrik donanımının Kontrolü:

Yola çıkmadan önce dönüş lambalarını, park lambalarını, farları, fren lambalarını, plaka lambası gibi ve alıcıları kontrol etmek gerekir. Sistem tek tek çalıştırılarak gözden geçirilmelidir. Aksi halde akü zayıflar, boşalır.

• HAFTALIK BAKIM (ortalama 250 km.lik bakım).
• Vantilatör Kayışının Gerginliği:Düzenli bir hareket iletişimini.sağlayabilmek için kayış gerginliğinin iyi olması gerekir. Kayış gerginliği başparmakla basıldığında 1-1.5 cm. esneyecek şekilde olmalıdır.
• Kayış fazla esnek olursa: Motordan hareket alan su pompası, alternatör ve kompresör gibi parçalar motor devrine göre daha yavaş döneceklerinden, yetersiz kalırlar. Bunun sonucunda da motor hararet yapar ve şarj sistemi çalışmaz. Bazı araçlardaki kompresörler vantilatör kayışından hareket alır. kayış gevşek olursa fren sisteminin çalışması da bozulur.
• Kayış fazla gergin olursa: Motorlardan hareket alan, su pompası, alternatör  ve. kompresör gibi parçaların, yatak burçları aşınır.
• Bataryanın (Akünün) Kontrolü:Şayet akü bakımı yapılmazsa akü  ömrü kısalır.
• Akünün yüzeyinde biriken pislikler zamanla kutuplar arasında iletkenlik sağlar. Kutup başı bağıntıları oksitlenir ve elektrik akımına karşı direnç gösterir. Bunlardan dolayı bataryanın yüzeyi su ile temizlenmeli, vazelin veya gres yağı sürülerek koruma altına alınmalıdır.
• Akünün üzerindeki eleman toz kapakları üzerindeki havalandırma delikleri açılmalıdır. Şayet akü suyu (elektrolit) eksikse saf su ilave edilmelidir. Kesinlikle çeşme suyu vb sular konulmamalıdır. Aksi halde plakalar kısa devre yaparak tahrip olurlar.

Not: Akünün iyi olup olmadığını pratik olarak şu yöntemle kontrol edebiliriz; Uzun Farları yakarak marş yaparız. Eğer bataryanın şarjı normal ise, farlar çok az ölgünleşmelidir. Şayet tamamen sönüyorsa batarya boşalmıştır.

• Dizel Motorları Yakıt Fitresi Su Ayarcısındaki Suyun Tahliye Edilmesi:Filtrenin altındaki su tahliye musluğu uygun bir anahtarla gevşetilir. Su yoğunluğu, motorin yoğunluğundan daha fazla olduğu için tabana birikir. Musluk gevşetilince su akar. Su akışı bitip motorin gelmeye başladığında musluk sıkılır.
• Hava Frenli Araçlarda hava Deposundaki Suyun Tahliye Edilmesi:Hava depoların (tüplerinin) altındaki su tahliye musluğu gevşetilir. Depo içindeki suyun boşalması sağlandıktan sonra musluk sıkılır.
• AYLIK BAKIM (1000-1500 km'Iik bakım)
• Kova Filtresinin Bakımı:Kuru tip hava filtresi hafif  basınçlı hava temizlenmeli  elektrik süpürgesi kullanılmamalıdır. Hava fitresini temizlerken, hava geçiş yönünün tersine basınçlı hava verilerek temizlemek gerekir.
• Çok tozlu ortamlarda çalışan araçlarda (traktör, iş makinesi vb.) yağlı tip hava filtresi kullanılır. Hava motora girmeden önce yağın içerisine dalarak çıkar ve üzerindeki toz ve pislikler yağda kalır. Belli bir süre sonra yağ çamur haline gelerek hava geçişine sınır getirir. Temizliği; Yağ filtresi yağı boşaltılıp, gazyağı veya motorin ile temizlenir. Tekrar motor yağı doldurularak yerine takılır.
• Motorun yıkanması: Temiz bir bezle motorun üzerindeki kaba kirler ve çamurlanmış yağlar silindikten sonra sabunlu sıcak su ile yıkanmalıdır. Motoru yıkarken distribütörün ıslanmaması için delikleri kapatılmalı veya Üzerine poşet geçirilmelidir.
• ALTI AYLIK VE YILLIK. BAKIMLARI (5000 6000 KM .LİK BAKIMI )
• Aracımızı güvenle sürebilmek için -bakımlarının zamanında yapılması gerekir. Taşıt üzerindeki her sistemin bakım ve çalışma süreleri imalatçı firma tarafından belirlenmiştir. Bir sürücü olarak bu kurallara uymazsak aracımızın ekonomik ömrü kısalır. Ayarlar bozulur. Bunun sonucunda da motor çok masraflı olur ve az güç üretir. daha da önemlisi kazalara neden olabilir.
• Altı aylık bakıma; veya her 5000 km.de (hangisi önce dolarsa) teknik ayarlar yapılacağı için servise gidilmelidir. Serviste şu bakımların yapılmasına dikkat edilmelidir.
• Motor yağı değiştirilir.
• Vites kutusu ile diferansiyelin yağ seviyesi kontrol edilir, eksik ise tamamlanır.
• Motor test edilir.
• Benzinli motorlarda ateşleme ve yakıt sistemi kontrol edilir. Gerekirse buji, platin değiştirilir. Supap ayarları  kontrol edilir.
• On düzen kontrolü ve gerekli ayarların yapılması ile lastiklerin periyodik olarak yel değiştirilmesi yapılır.
• Tekerlekler açılarak bilye ve yatak aksamı temizlenir tekrar yağlanır. Frenlerin komple bakımı yapılır.
• Yıllık bakımda veya 15.000 km.de (hangisi önce dolarsa) araçlar servise götürülerek  altı aylık bakıma ilaveten aşağıdaki bakımlar yaptırılır.
• Yakıt deposu temizlenir. Deponun- temizlenmesi ile dizel araçlarda pompa ve enjektörler kontrol edilerek ayarları yapılır.
• Tüm elektrikli -alıcılar ve kablo bağlantıları kontrol edilmelidir.
• Hava frenli araçlarda  tüm parçalar kontrol edilmeli ve filtreler temizlenmelidir.
• Supap  yarları yapılmalıdır.
• Varsa krater havalandırma süzgecinin temizlenmesi işlemleri yapılır.

YAPABİLECEĞİNİZ BASİT ONARIMLAR / ÖNEMLİ ARIZALAR

SÜRÜCÜLER TARAFINDAN YAPILABİLECEK BASİT ONARIMLAR

Arıza arama; sistem üzerinde herhangi bir olumsuzluğun tespit ederek giderilmesidir Arıza ararken aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir.

• Kaza ve yangına karşı gerekli emniyet tedbirleri alınmalıdır.
• Yakıt ve akü kontrollerinde ateşle yaklaşılmaması gerekir.
• Arızaya eti kolay ve en basit onarımlardan başlanmalıdır.
• Hiçbir -zaman bilinmeyen ve anlaşılmayan işlerle uğraşılmamalıdır.

Tekerler ve lastik Değişimi:

Patlayan lastiğin sürücü tarafından değiştirilmesi gereklidir. Bunun için araçlarda yedek teker (Stepne) bulundurulması zorunludur. Tekerlek değiştirilirken şu işlemler yapılır; 

• İşe boşlamadan önce her türlü emniyet tedbiri alınmalı. Aracın kaymaması için tekerleklerin önüne ve arkasına takoz koyunuz. El frenini çekmeyi unutmayınız.
• Krikoyu Değişecek olan tekerleğin bulunduğu dingil veya karoser de bulunan kriko yerine yerleştiriniz. (araçta başka yerlere kriko yerleştirmeyiniz.)
• Kriko kaldırılmadan jant kapağını sökün. Bijon somunlarını gevşetin.
• Tekerlek kriko ile kaldırılarak Bijon somunlarını sökün. Tekerlek balansının bozulmaması için somunlar belirli bir sıraya göre sökülmelidir (takılırken sökme işleminin tersi uygulanmalıdır).
• Yedek lastik yerine takılarak bijonları sıkın. 

- Aracı krikodan indirin. Bijonları tekrar kontrol edin. Jant kapaklarını yerine takın. -

Not: Bijonların temizliğini kuru bezle yapınız.

Tekerleklerde  Zincir Takılması:

Kışın karlı ve buzlu havalarda aracın kaynaması ve patinaj yapmaması için zincir takmak gerek Sürücüler Karayolları Trafik Kanununa göre araçlarında  zincir bulundurmakla yükümlüdürler zincir tekerlek sökülerek veya araç üzerinde iken de takılabilir. Takılırken şu kurallara uyulur;

• Zincir önden çekişli Araçlarda ön, arkadan itişli araçlarda arka tekerleklere takılır.
• Zincir satın alınırken tekerlek ölçülerine uygun olanı seçilmelidir.

ARACIN HEMEN DURDURULUP KONTAĞIN KAPATILMASINI GEREKTİREN ARIZALAR:

• Yağ ikaz lambası yanarsa; yağlama, donanımında  yağ basıncının yetersiz olduğunu gösterir. Kontak kapatılıp, yağ sevesi  yağ müşir bağlantı kabalları  kontrol edilmelidir.
• Şarj lambası yanarsa; şarj sisteminin devre dışı olduğunu gösterir. Vantilatör kayışı kontrol edilir.
• Motordan değişik ses gelmesi; Motordan anormal bir ses geldiğinde kontağın kapatılması gerekir. Supap kesmiş, dişli sıyırmış, kollar yatağından çıkmış vb. olabilir, Motor kesinlikle çalıştırılmamalıdır. Çekilerek servise götürülmelidir.
• Yanık kablo kokusu alınırsa; Elektrik kablo bağlantılarında kısa devre vardır. Kontak kapatılıp akı) kutup başı çıkarılır. Kablo bağlantıları  kontrol edilir.