MARŞ SİSTEMİ

A- GÖREVİ

Dizel ve benzinli motorlarda, motorun çalışması için ilk hareketi sağlayan sistemdir.

B. PARÇALARI

• Akümülatör {Batarya)
• Marş motoru,
• Kontak anahtarı,
• Volan dişlisi.
• Marş selonaidi

C- SİSTEMİN ÇALIŞMASI

Kontak anahtarı marş konumuna getirilir. Marş motoru Aküden gelen elektrik enerjisini mekanik enerjiye dönüştürür. Bendix dişlisi ise marş motorundan aldığı mekanik enerjiyi volanı döndürmede kullanır ve motor çalışır. Kontak normal konuma getirilir.

D- BAKIMI VE BASİT ARIZALARI

• Motoru Çalıştırmak için Marş Yapma Süresinin Bilinmesi: Marş yapma süresi 10- 15 saniyedir. Motor çalışmazsa en az 30 saniye kadar beklendikten sonra ikinci bir marş yapılmalıdır. Uzun süre ve sıkça marş yapmak hem aküyü bitirir, hem de marş motorunun ömrünü kısaltır.
• Çalışır Vaziyetteki Motorda Marş Yapmanın Sakıncaları: Çalışan motorda yanlışlıkla marş yapılırsa marş motoru (kolektör), marş dişlisi bendix) veya volan dişlileri zarar görür.
• Marş Basmıyorsa (Motor Dönmüyor) Sebepleri:
• Akümülatör boşalmıştır.
• Kutup başları gevşemiştir.
• Kutup başları oksitlenmiştir.
• Motor şase bağlantısı gevşemiştir.
• Marş motoru arızalıdır.
• Mekanik İlk Hareketin Verilmesi (iterek Çalıştırma): Marş sisteminin devre dişi kaldığı durumlarda kontak açılıp, araç 2. vitese geçirilir debriyaj pedalına tam basılır, araç itilmek suretiyle belli bir hız kazandırılır, ayak anınde debriyajdan çekilmek suretiyle motor çalıştırır. Böylece araca ilk hareket verilmiş olur.
• Takviye Akü ile Hareket vermek: akümüzün zayıf olduğu durumlarda bir başka aracın aküsünde aynı kutupları birbirine bağlamak suretiyle marş yapılır ve araç çalıştırılır Ancak yapımcı firma tarafından takviye tavsiye edilmiyorsa yapılmamalıdır.
• Akümülatörün Basit Kontrolü( farlalar): Aracın farları yakılır. Kontak marş konumuna getirilir. bu esnada farların ışık şiddetlerinde meydana gelecek değişikliklere göre yorun yapılır. Farlar çok zayıf yanıyorsa akümülatör boşalmıştır.

ŞARJ SİSTEMİ

Şarj sistemi, motor çalışmaya başladığı andan itibaren aracın elektrik ihtiyacını karşılar ve aküyü şarj eder.

Şarj sisteminin parçaları:

• Alternatör,
• Konjektör (regülatör),
• şarj lambası,
• vantilatör kayışıdır.
• Alternatör, krank mili kasnağından vantilatör kayışı ile aldığı mekanik enerjiyi elektrik enerjisine çevirir. Bazı araçlarda alternatör değil, şarj dinamosu bulunur.
• Konjektör (regülatör), alternatörün ürettiği elektriğin volt ve akımını ayarlar. Aracın devri arttıkça alternatörden çıkan akım ve voltajı ayarlar, tesisata ve aküye gönderir.
• Şarj lambası, şarj sisteminin çalışmadığını ikaz eder. Yani alternatör, konjektör vs. arızasını belirtir.
• Bir araç için gerekli elektrik enerjisini şarj sistemi sağlar.
• Akü, motor çalışmazken ışık ve özel elektrikli alıcılatrı besler.
• Vantilatör kayışı çok sıkı ise alternatör yatakları bozulabilir.
• Vantilatör kayışının koptuğu 'ilk olarak' şarj ikaz lambasından anlaşılır.
• Motor çalışırken ayağımızı gaz pedalından çekince far ışıkları zayıflıyorsa akü zayıflamış olabilir.
• Motor çalıştığı halde şarj ikaz lambası yanıyorsa vantilatör kayışı gevşek olabilir ya da alternatör kablo bağlantıları gevşek veya alternatör kömürü aşınmış olabilir.
• Aracın durdurulup kontağın hemen kapatılması gereken hallerden bazıları:
• Şarj ikaz lambasının yanması.
• Motordan ani bir sarsıntı ya da ses gelmesi.
• Yağ lambalarının yanmasıdır.
• Konjektör ayarı bozuksa akünün su kaybı çok olur.
• Araçta ampuller sık sık patlıyorsa veya akü su kaybı fazlaysa veya konjektör arızalı olabilir.
• Marşa basılıp motor çalıştığında şarj ikaz lambası sönmelidir.

AYDINLATMA VE İKAZ SİSTEMİ

A- GÖREVİ

Motorlu araçların gündüz olduğu kadar geceleri de kullanılma zorunluluğu vardır. Aydınlatma sistemi araca gece şartlarında da gündüz olduğu kadar rahat seyretme olanağı sağlar

B-PARÇALARI

• Akü,
• Kontak anahtarı,
• Aydınlatma ve ikaz lamba düğmeleri,
• Sigortalar
• Lambalar,
• Flaşör,
• Fren ve geri vites muşürü

C- SİSTEMİN ÇALIŞMASI

Aküden gelen elektrik akımı sigorta üzerinden geçerek lamba anahtarına gelir. Anahtar çevrildiğinde, elektrik lambalara gider ve şasiye ulaşır. Böylece devre tamamlanmış olur.

D- BAKIMI VE ARIZALARI

• Aynı Devreye Bağlı Lambalar Yanmıyorsa Bakılacak Kısımlar:
• Sigortalara bakılır,
• Lamba anahtarına bakılır.
• Sigortanın Değiştirilmesi: Sigorta yanmış ise, aynı amperde yeni bir sigortayla değiştirilmelidir. Yanan sigorta tel, kalaylı kağıt vs. sararak tekrar kullanılmamalıdır. Sigorta kısa devreden doğacak tehlikeleri önler.
• Aynı Devreye Bağlı Lambalardan Biri Yanmıyorsa Bakılacak Kısımlar:
• Ampulün ömrü bitmiştir,
• Kablo bağlantıları çıkmış veya gevşemiştir,
• Kablo bağlantıları oksitlenmiştir.
• Aynı Devreye Bağlı Lambaların Işık Şiddetleri Farklı Yanıyorsa Bakılacak Kısımlar: Farların ışık şiddetleri aynı değilse, sönük veya soluk olanın şase bağlantısı iyi değildir, Oksitlenmiştir ve ampulü Farklı güçtedir veya dış cam temiz değildir.
• Kullanılan Lambaların ve Sigortaların Uygun Olması: Aracımızın aydınlatmasında kullanılan her türlü lamba ve sigortalar yapımcı firmanın tavsiyesi ve isteği doğrultusunda olmalıdır.

GÖSTERGELER SİSTEMİ

A-GÖREVİ

Göstergeler aracın ön paneli üzerinde sürücünün kolayca re- bileceği şekilde konulmuşlardır. Araçlarda çeşitli sistemlerin çalışma durumları hakkında bilgi verirler. Arıza meydana gelmeden veya geldiği anda, sürücüyü uyarmak amacıyla konulmuşlardır. Sürücülerin seyir esnasında göstergeleri sık sık kontrol etmeleri gerekir.

B- ARAÇTA BULUNAN GÖSTERGELER

• Kilometre göstergesi
• Günlük kilometre sayacı,
• Motor devir göstergesi
• Yağ göstergesi,
• Sıcaklık (hararet)göstergesi,
• Kısa ve uzun far göstergeleri,
• Yakıt göstergesi
• Cam resistansı göstergesi
• Şarj göstergesi
• Sis lambası göstergesi,
• Jikle göstergesi
• Emniyet kemeri göstergesi,
• El feneri göstergesi
• Fren hidroliği göstergesi,
• Zaman saati,
• Günlük kilometre göstergesi
• Dörtlü flaşör göstergesi,
• Kısa ve uzun far göstergeleri,
• Sinyal göstergesi,