ATEŞLEME SİSTEMİ

GÖREVİ

Benzinli motorlarda, yanma odasına alınıp sıkıştırılmış yakıt hava karışımının buji ile ateşlenip yanmasını sağlar.

PARÇALARI

Akümülatör kontak anahtarı, endüksiyon bobini, distribütör platin, kondansatör, tevzi makarası ile buji ve buji kablolarından oluşur.
1. Akümülatör (Batarya): Elektrik enerjisini kimyasal enerjiye çevirerek depo eden ve gerektiğinde kimyasal enerjiyi elektrik enerjisine çevirerek elektrik ihtiyacını karşılayan üreteçtir.

Görevleri;

• a. Marş motorunun çalışması için gereken elektriği vermek.
• b. Işık ve özel alıcıları çalıştırmak,

Motor taşıtlarda marş motoru, ateşleme sistemi, aydınlatma sistemi, şarj sistemlerinin elektrik ihtiyacını karşıladığı gibi, korna , klima, silecekler, radyo vb. gibi çeşitli alıcılarında elektrik ihtiyacını karşılar.

Akümülatör'ün kısımları

Akümülatör kutusu, elemanlar, elektrolit, akü kutup başları,

• Akümülatör kutusu Asitten, etkilenmeyen sert plastikten yapılır.
• Elemanlar Pozitif (+) ve Negatif (-) Plakalarla yalıtkanlar (Seperatör) dan oluşur.
• Elektrolit: Saf su ve asit karışımından oluşan sıvıdır.
• Akü kutup başları: Akünün üzerinde kurşundan yapılmış pozitif (+) ve negatif (-) kutup başları vardır. Pozitif (t) kutup başı daha kalın ve hafif kahverengimsi renktedir.

2.Kontak Anahtarı : Döndürme hareketi ile devreyi açma - kapama (kesme )özelliği olan elektrikli anahtardır.

3. Endüksiyon Bobini: Akünün l2 voltluk akımın, 15-25 bin volta yükselten devre elemanıdır.

4. Distribütör: içerisinde platin, kondansatör ve tevzi makarası bulunan devre elemanıdır.

Görevi : Endüksiyon bobininde oluşan yüksek gerilimi (15-25 bin volt) ateşleme sırasına göre bujilere gönderir.

Platin Açılıp kapanmak suretiyle bobinde yüksek gerilimin oluşmasına yardımcı olur.

Kondansatör: Platinler açılıp kapandığında geçici olarak elektrik akımını depo ederek platinlerin meme yapmasını önler.

Tevzi makarası Yüksek voltajın ateşleme sırasına göre bujilere dağıtılmasını Sağlar.

5. Bujiler: Distribütörden gelen yüksek voltaj ile sıkıştırılmış bulunan

benzin - hava karışımını ateşler.

ATEŞLEME SİSTEMİNİN ÇALIŞMASI

Kontak açılıp marşa basıldığın da aküden gelen 12 voltluk akımı platinlerde devresini tamamlar. Platinlerin açılmasıyla endüksiyon bobininde yüksek gerilim 15-25 bin volt oluşur. oluşan yüksek gerilim bobin kulesindeki kablodan distribütöre gelir. Buradan tevzi makarasının yardımıyla ateşleme sırasına göre bujilere gönderilir ve benzin hava karışımı ateşlenmiş olur.

ELEKTRONİK ATEŞLEME SİSTEMİNİN TANITIMI

Elektronik ateşleme sisteminde distribütör ve endüksiyon bobininde bazı yapısal değişikler vardır bu sistem platin kullanılmamaktadır.

Faydaları:

• Yanma daha iyi olduğundan, hava kirlenmesi de az olur.
• Motor daha randımanlı çalışır.
• Düzenli ateşlemeden dolayı tekleme çok aza iner.
• Platin ayarı sorunu ortadan kalkmış olur.

AKÜMÜLATÖR'ÜN BAKIM VE BASİT ARIZALARI

• Elektrolit Seviyesinin Kontrolü: Elektrolit seviyesi plakaların 1 cm üzerinde olacak şekilde saf su ile tamamlanır.
• Kutup başları oksitlenmiş ise, zımpara yapılarak temizlenmelidir. Sonra kablolar akünün kutup başlarına sıkıca takılmalıdır.
• Akümülatör ün üzerinde toz ve pisliklerin birikmesine izin verilmeden sık sık temizlenmelidir. Bu pislikler akünün deşarj (boşalması) olmasına neden olacaktır. Bu temizlik ılık su ve temiz bir bezle yapılmalıdır.

• Alternatör'lü Araçlarda:

• Elektrik kaynağı ile yapılacak onarımlarda kablo kutup başları sökülmelidir.
• Akünün kutup başları ters bağlanmaması gerekir. Aksi halde diyotlar ve Konjektör (regülatör).arızalanır.
• Akümülatörde takviye işlemi,
• Aküsü deşarj olmuş bir araçta, başka bir aracın aküsünden yararlanılarak marş yapılmasına takviye işlemi denir. Bunun için iki akü bir birine takviye kablolar ile bağlanmalıdır. Bu işlem (+) kutup (+) ya (-) kutup (-) ye gelecek şekilde paralel bağlantılı olmalıdır. Aracın 12 voltluk aküsüne; 12 voltluk takviye akü paralel bağlanarak takviye işlemi yapılmalıdır.

ÖNEMLİ: Dijital göstergeli araçlarda akü takviyesi yapılamaz. bu araçlar ile otomatik vitesli araçlar çekilerek - itilerek çalıştırılamaz.

Kışın akümülatörün donmaması için akü tam şarj edilmelidir.

MOTOR ÇALIŞMAZKEN KONTAK ANAHTARININ ATEŞLEME DURUMUNDA AÇIK BIRAKILMASININ SAKINCASI

Kontak anahtarı, çalışmayan motorlarda ateşleme durumunda açık bırakılırsa endüksiyon bobini ve platin yanar.

DİSTRİBÜTÖR

• Platin memesinin temizlenmesi :platin meme yapmışsa zımpara kağıdı ile temizlenmeli ve tekrar ayar edilmelidir. Ateşleme sisteminde; platin, avans ve buji ayarları aracın el kitabında önerildiği süre ve kilometrelerde kontrol edilmelidir.
• Yukarıda belirtilen ayarlar yanlış ise motor tekler, yakıt sarfiyatı artar ve egzozdan siyah renkte duman çıkar, motor çekişten düşer.
• Aracın el kitabına göre önerilen süre ve kilometrelerde buji ve platinde değiştirilmelidir.
• Motor, marş yapıldığı halde çalışmıyorsa, ateşlemenin olup olmadığının kontrolü buji kıvılcımı ile anlaşılır. bunun için buji kabloların dan biri çıkartılır, motor gövdesine tornavida yardımıyla yaklaştırılır kıvılcım atlaması bakılır.

YAĞLAMA SİSTEMİ

A- GÖREVİ

Birbiri üzerinde çalışan yüzeylerin arasında veya üzerinde dolaşarak direk temaslarını önlemek, hareketin akışını kolaylaştırmak, çalışan yüzeyleri temizlemek, soğulmak ve dolayısıyla çalışan parçaların ömürlerini uzatmaktır.

B- PARÇALARI

• Karter: Motor bloğunu alttan kapatır. Motor yağına depoluk eder. Motor yağının soğumasına yardımcı olur. Altındaki tapadan yağ boşaltılır.
• Yağ Pompası: Karter depolanmış olan yağı yağlanması gereken tüm kim parçalara belli bir basınç altında pompalar Hareketini eksantrik milinden alır.
• Yağ Filtresi: Sistemde dolaşan yağın içerisindeki pislikleri temizler.
• Yağ Göstergesi: Yağlama sistemindeki dolaşan yağın basıncını gösterir. Bazı araçlarda ibreli, bazılarında lambalı'dır.
• Yağ Müşürü: Yağ göstergesine komut veren duyarga'dır.
• Yağ Çubuğu: Karterdeki yağ seviyesini gösterir.

C- SİSTEMİN ÇALIŞMASI

Motor çalışırken yağ pompası karaterden aldığı yağı krank ana yataklarına, kol yataklarına, eksantrik mili yataklarına, Subap sistemine ve sürtünen tüm parçalara gönderir. Görevini tamamlayan yağ tekrar Kartere döner. Yağ filtreden geçerek sürekli temizlenir.

D- BAKIM VE BASİT ARIZALARI

• Motor Yağının Kontrol Edilmesi: Araç düz bir zeminde iken ve çatışmaya başlamadan önce yağ çubuğu çekilir. Temiz tüysüz bir bezle silindik sonra tekrar yerine takılır. Tekrar çıkartıp seviyesine bakılır. Seviye işaretli iki çizginin arasında olmalıdır.
• Motor yağının Az veya Çok Olmasının Sebepleri: Motor yağ çubuğunda yağ eksik gözüküyorsa, yağlama tam olmayacağından, motor yağsız çalışır, son derece sakıncalıdır. Motor yanar.
• Eğer yağ üst çizginin üstündeyse yağ fazladır. Motor yağ yakmaya başlar, krank filmin ön ve arka boğaz keçelerini bozar.
• Motorun Yağ Yakmasının Sebepleri: Yağ sekmanlarının, silindir erin, Subap yuvalarının aşınmasından veya yağın fazla olmasından dolayı motor yağ yakabilir.
• Yağ yakan Motorda Egzoz Gazının Rengi: Yağ yakan motorlarda egzoz gazı mavi renklidir.
• Motor (Çalışırken Yağ Göstergesi Basınç Göstermeyince Yapılacak İşler ve Sebepleri: Motor çalışırken yağ lambası aniden yanar veya gösterge basınç göstermezse, kontak hemen kapatılıp önce yağ seviyesi kontrol edilmeli, daha sonra yağ Müşür'ü kontrol edilmelidir. Arıza tespit edilmezse motor çalıştırılmadan bir servise başvurulmalıdır.
• Aracın Kullanma Kılavuzuna Göre Belirli Kilometreler Dolunca motor yağının ve Yağ Filitresinin Değiştirilmesi: Yapımcı firmanın tavsiyelerine ve kullanılan yağın kalitesine göre, motor yağının ve yağ filtrenin değiştirilmesi gerekir.
• Motorda Kullanılan Yağ Cinsinin Belirlenmesi: Yapımcı firmanın tavsiyesine göre yağ kullanılır.

SOĞUTMA SİSTEMİ

Su ile soğutma sisteminin bazı parçaları:

• Radyatör,
• Vantilatör,
• Devir daim pompası,
• Termostat,
• Hararet (ısı) gösterici,
• Hararet (ısı) müşiri,
• İlave su kabı,
• Fan motorudur.

Radyatör:

• Soğutma suyuna depoluk eder. radyatörün altında su boşaltma musluğu vardır.
• Termostat silindir kapağı su çıkışındadır. Motorun sıcaklığını çalışma sıcaklığında sabit tutar.
• Devir daim pompası vantilatör kayışından hareket alır. Radyatördeki soğuk suyu su kanallarına yollar.
• Hava soğutmalı motoru, su soğutmalı motordan ayıran bir diğer özellik hava soğutmalı motorda radyatör ve su pompasının olmamasıdır.
• Vantilatör kayışı V şeklindedir. Kayış gerginliği 1-1,5 cm civarında olmalıdır. Vantilatör kayışı hareketini krank mili kasnağından alır ve vantilatör kayışı devir daim pompası ve alternatörü (şarj dinamosunu) çalıştırır. vantilatör kayışı koparsa motor hararet yapar.

Soğutma sisteminde su azalıyorsa

Silindir kapak contası arızalı veya radyatör delik,radyatör kapağı bozuk, radyatör hortum ve kelepçeleri arızalı veya delik, kalorifer hortumları delik veya termostat arızalı olabilir.

Motorun hararet yapmasının nedenleri:

• Radyatör peteklerinin tıkanması,
• Radyatörde suyun azalması,
• Vantilatör kayışının gevşek veya kopuk olması,
• Termostatın arızalı olması,
• Motor yağının azalması,
• Motor soğutma suyu kanallarının tıkalı olması,
• Uygun vites ve hızda gidilmemesi,
• Otomatik fanın arızalı olmasıdır

Radyatöre konacak suyun seviyesi peteklerin üzerinde olmalıdır.Çok sıcak motora rölantide çalışırken ılık ve kireçsiz su konur.Motor bloğundaki su kanalları pastan yada kireçten tıkanmış ise motor fazla ısınır.Radyatöre konacak suyun içilecek temizlikte ve temiz su olması gerekir.Su olduğu halde motor fazla ısınıyorsa, termostat arızalıdır.Donmayı önlemek için radyatöre antifriz ilave edilir.Termostatı sökülmüş motor, gereğinden soğuk çalışır aşınmalar artar ve verim düşer.Motorun çok sıcak çalıştırılması motoru çekişten düşürür.Motor çok sıcakken radyatöre soğuk su konursa silindir kapağı ve blok çatlayabilir.Çok sıcak bir motorda radyatör kapağı ıslak bir bezle tutulup hafifçe gevşetilir ve buhar tamamen atılınca radyatör kapağı açılır. Araçta ısı (hararet) göstergesi çalışmıyorsa ısı müşiri arızalı olabilir.Motor, çalıştıktan sonra çalışma sıcaklığına gelmiyorsa kalorifer hortumlarında kaçak olabilir.Motor ısısının aniden yükselmesinin sebebi kayış kopması olabilir.

DİZEL ARAÇLARDA YAKIT SİSTEMİ

GÖREVİ

Motor için gerekli hava ve mazotu Çalışma şartlarına göre silindirlere göndermektir.

PARÇALARI

• Yakıt Deposu: Yakıta depoluk eder. Deponun, altında su:boşaltma musluğu vardır. içerisinde şamandıra sistemi bulunur.
• Besleme Pompası (Mazot Otomatiği): Depodan emmiş olduğu motorini, düşük bir basınçla filtrelerden geçirerek enjeksiyon pompasın beslenmesini temin eder.
• Yakıt Filtreleri: enjeksiyon pompasına giden mazotu temizler.
• Yakıt Enjeksiyon (Mazot) Pompası: Gelen yakıtı yüksek basınçla enjektörlere gönderir.
• Alçak ve Yüksek Basınç Boruları: Depodan enjeksiyon pompasına ve enjektörlerden geri dönüşü sağlayan borular alçak basınç borularıdır. Enjeksiyon pompası ile enjektörler arasında iletişimi sağlayanlar da yüksek basınç borularıdır.
• Enjektörler: Mazot pompasından gelen yüksek basınçlı motorini; sıkıştırma zamanının sonunda, yanma odasındaki sıkıştırılmış ve sıcak havanın üzerine püskürtürler.
• Hava Filitresi: Dışarıdan motor içerisine giren havayı temizler.
• Isıtma Bujileri: Dizel motorlarının soğuk havalarda daha kolay çalışmasını sağlarlar.
• Yakıt Göstergesi: Mazot deposundaki yakıt miktarını gösterir.

SİSTEMİN ÇALIŞMASI

Çalışma prensipleri aynı benzinli motorlardaki gibidir. Emme - sıkıştırma ateşleme (iş) ve egzoz zamanıdır. Ancak dizel motorlarında bujilerin yerine enjektörler vardır. Enjektörler sıkışma zamanının sonunda atomize şekilde yanma odalarına motorini püskürtüp ve yanmasını sağlarlar

BAKIMI VE BASİT ARIZALARI

• Yakıt Sisteminin Havasının Alınması: Dizel motorlarında yakıt sis temi içerisine hava girerse yakıta yapılan basınç devamlılık arzetmeyeceği için motor çalışmaz. Bunun için havanın sistemden çıkartılması gerekmektedir. Hava almada sıra depodan başlanarak, musluk, filtre, pompa ve enjektörlerdir.
• Yakıt Sisteminin Hava Yapmasının Sebepleri:- Depoda yakıtın bitmesi, Alçak basınç borulardaki  çatlak veya kaçaklar, Filtre değişimleri ve temizlenmesinde gerekli özenin gösterilmemesi.
• Motora ilk Hareketin verilmesi (Isıtma bujileri ): Dizel motorların da silindir içindeki hava ısıtılmak suretiyle, soğuk havalarda ve ilk çalışmalarda motorun daha rahat çalışması sağlanır.
• Uzun Zaman Kullanılmayan dizel Motorunda Yapılacak İşlemler: Depo tamamen mazotla doldurulur. Depo kapasitesinin 1/10'u kadar yağ ile karıştırılır. Motor bu karışımlı yakıtla 10-15 dakika çalıştırılır ve o haliyle bırakılır.
• Yakıt Deposundan Suyun Alınması: Mazot deposunun altında veya yakıt filtresinin altındaki su alma muslukları, zaman zaman açılarak biriken su tahliye edilir.
• Yakıt Filtresinin Temizlenesi ve Değiştirilmesi: Yakıt filtreleri periyodik zamanlarda değiştirilir.
• Hava Filtresinin (Yağlı ve Kuru Tip) Temizlenmesi ve Değiştirilmesi Kuru tip elemanlı hava filtreleri basınçlı hava ile temizlenir. Yağlı tiplerde ise aracın kullanıldığı ortama göre periyodik aralıklarda filtre yağı değiştirilmelidir.
• Yakıt Tasarrufu Araç Kullanmak İçin, Enjeksiyon (mazot)  Pompası ve Enjektör Ayarlarının Yapılması: Mazot pompası ve enjektörlerin yapımcı firmanın isteği doğrultusunda belli zamanlarda ve servislerin de ayarlanması veya kontrol edilmesi gerekir.

BENZİNLİ ARAÇLARDA YAKIT SİSTEMİ

GÖREVİ

Motor İçin gerekli benzin hava karışımını oluşturarak silindirlere dönderir. (Motorun değişik yol ve yük gibi çalışma şartlarına göre)

PARÇALARI

• Yakıt Deposu: Motor için gereken yakıta depoluk eder. İçerisinde şamandıra sistemi bulunur.
• Yakıt Boru  ve Hortumları: Yakıtın depodan karbüratöre  iletilmesini sağlarlar.
• Yakıt Pampası (Yakıt Otomatiği): Yakıtı depoda emerek belli bir basınç altında karbüratöre pompalayarak gönderen elemandır.
• Yakıt Göstergesi: Depodaki yakıt miktarını belirten göstergedir.
• Karbüratör: Motora değişik çalışma şartlarına (yol ve yük gibi) göre gereken benzin - hava karışımını hazırlar. Karbüratörde normal karışım oranı 1/15'tir, değişken olabilir. Emme rnanifoldunun üzerinde bulunur.
• Karbüratör'de aşağıdaki devreler bulunur.
• Rölanti devresi: Ayağın gaz pedalından.çekildiği andaki motorun çalıştığı devredir.
• Güç devresi: Güç istenile kullanılan devredir.
• Jikle devresi: Soğuk havalarda motorun kolay çalışması için zengin karışımı ayarlayan devredir.
• Kapış devresi: Gaz pedalına aniden basıldığında motorun hızlanarak çalıştığı devredir.
• Yüksek hız devresi: Yüksek  hızlarda kullanılan ekonomik devredir.

Karbüratör içinde bulunan şamandıra karbüratör içindeki yakıt seviyesini ayarlar ve taşmasını önler. Jikle ise soğuk havalarda ve ilk çalışma esnasında motorun daha kolay çalışması için zengin karışım hazırlayan devredir. Mekanik ve otomatik olmak üzere ikiye ayrılır. Burda dikkat edilecek husus mekanik jiklenin çekili unutulmamasıdır. Jikle karbüratörün hava giriş deliği önünde bulunur.

Not:Motor çalışırken gaz pedalına basılıp çekilir ve bu işlem çok yapılırsa silindirlere bolca benzin gider ve boğulma denilen olay meydana gelir. Motor çalışmaz. Bu gibi durumlarda 15-20 dakika beklenmeli veya gaz pedalına  tam basıldıktan sonra  marş yapılarak motor çalıştırılmalıdır.

• Hava Filitresi: Karbüratöre girecek havanın içerisindeki toz ve pislikleri temizler.
• Emme manifoldu: Karbüratörde hazırlanan hava  - yakıt karışımını emme subaplarına iletir.
• Egzoz Moniflodu: Egzoz subaplarından çıkan yanmış gazları egzoz borusuna iletir.

SİSTEMİN ÇALIŞMASI

Benzin otomatiği motor çalıştığı sürece, depodan emdiği yakıtı karbüratöre pompalar. Karbüratör bu yakıtı hava ile birleştirerek oluşturduğu hava yakıt karışımını emme manifoldu yoluyla emme subaplarından silindirler içerisine gönderir. Böylece sistem işlemini yerine getirmiş olur.

ENJEKSİYON SİSTEMİNİN AÇIKLANMASI

Bu sistemde karbüratör bulunmaz. Dizel motorlarda olduğu gibi enjeksiyon pompası ve enjektörler bulunur. Enjeksiyon pompası enjektörler benzini basınçlı olarak pompalar. Enjektörler ise bu basınçlı benzini bazı motorlarda emme manifolduna, bazılarında ise her silindirin emme subaplarının ağızlarına püskürtür.böylece benzin hava karışımı silindirlere emilir enjeksiyon sistemli araçlarda enjeksiyon uyarı lambası söndükten sonra marş yapılmalıdır .

BAKIMI VE BASİT ARIZALARI

• Hava Filtresinin Temizlenmesi ve Değiştirilmesi Zorunluluğu:
• Hava Filitresi toz ve pisliklerden tıkanmışsa, karbüratöre yeterli miktarda da hava giremez. Motor fazla yakıt sarf eder. Motor boğulur. Bu nedenle filtre belirli zamanlarda ve kilometrelerde temizlenmeli ve kilometrelerde yenisiyle değiştirilmelidir.
• Rölanti Devresinin Ayarlanma Zorunluluğu: Rölanti devri düşükse ayak gaz pedalından çekilince motor stop eder. Rölanti devri yüksek ise motor fazla yakıt sarf eder egzozdan siyah duman çıkar.
• Jikle  Devesinin Çekili Bırakalmasinda Meydana Gelebilecek Etkenler: Araç çok fazla miktarda yakıt tüketir boğulur ve stop eder. Özellikle mekanik jikle tertibatına sahip araçlarda jikle çekili olarak unutulmamalıdır. Otomatik jikle tertibatları ise zaman zaman kontrol edilmelidir.
• Motorun Fazla Yakıt Yakmasının Sebepleri: Aracı tasarruflu bir şekilde kullanabilmek için aşağıdaki etkenlere dikkat etmek gerekir;
• Araç 90 km/s’den daha fazla hızlı kullanmamalıdır.
• Hava Filitresi kirli veya tıkalı olmamalıdır.
• Jikle çekili olarak unutulmamalı veya kapalı kalmamalıdır.
• Karbüratör ayarları bozuk olmamalıdır.
• Yakıt siteminde yapılan ayar rolanti ayarıdır.
• Fazla Yakıt Yakan Egzoz Gazının Rengi: Fazla yakıt yakan (zengin karışımla çalışan) aracın egzozundan siyah duman çıkar.
• Motorun boğulmasının sebepleri  ve Arızanın Giderilmesi: Motor stop durumundayken gereksiz yere gaz pedalına basılıp çekilirse ve bu hareket tekrarlanırsa (gaz pedalı pompalama), jikle çekik unutulursa, hava Filitresi tıkalı olursa, motorda boğulma görülür.
• Boğulan motorun çalıştırılması için 15-20 dakika beklenir. Marş yapılmadan gaz pedalına sonuna kadar basılır ve marş yapılarak motor çalıştırılır.
• Motorun Egzozundan Fazla Bozuk Ses Çıkmasının Sebepleri:
• Susturucu veya egzoz boruları delinmiş, çürümüş ise araç fazla gürültü yapar.
• Yakıt sisteminde Motorun Yaza - Kışa Hazırlanması:
• Hava filtrelerinde varsa, yazın yazlık konuma, kışın kışlık konuma getirilir. Yoksa herhangidir işlem yapılmaz.
• Karbüratöre benzinin Gelip Gelmediğinin  Kontrolünün Yapılması:
• Benzinin gelip gelmediğini kontrol için hava Filitresi sökülür. Gaza basılır ve bu esnada karbüratörün boğazına benzin geliyorsa tamamdır.
• Benzin gelmiyor ise muhtemel arızalar şunlardır:
• Depoda benzin bitmiştir.
• Yakıt otomatiği arızalanmıştır.
• Filtre veya borular tıkanmış olabilir.